Grupy wsparcia jako uzupełnienie psychoterapii rodziców i dorosłych

Wyjaśniając rolę i znaczenie grupy wsparcia rodziców dzieci z zespołem ADHD najpierw należałoby odpowiedzieć na pytanie: Co to jest grupa wsparcia?
Grupa wsparcia bywa też określana jako grupa samopomocowa, grupa wzajemnej pomocy.

Naszym celem jest przybliżenie specyfiki roli działania grup wsparcia, jako grupy samopomocowej uruchamianej i prowadzonej przez osoby przeżywające podobne trudności, pozbawionej kierownictwa ze strony jakiegokolwiek profesjonalisty czy autorytetu.

Często powstają nieporozumienia , gdyż niektórzy grupą wsparcia nazywają prowadzone przez psychologów, terapeutów, zaplanowane i określone w czasie spotkania pacjentów zgłaszających podobny problem. My o takich grupach nie mówimy , gdyż są one jedną z form profesjonalnej pomocy terapeutycznej - terapią grupową nakierowaną na rodziców.

Nie są także grupą wsparcia, prowadzące bardzo pożyteczną działalność, świetlice czy klubiki dla dzieci.

Akcentując brak kierownictwa czy autorytetu należy nadmienić, że oczywiście łatwiej jest, a nawet jedynie możliwe jest, powstanie takiej grupy z inicjatywy lub pod patronatem, albo też jako przedsięwzięcie w ramach jakiegoś Stowarzyszenia Pomocy (najczęściej pomocy dzieciom z ADHD, ich rodzinom ) lub poradni psychologiczno - pedagogicznej. Grupa samopomocowa może przybierać także formę zarejestrowanego sądownie stowarzyszenia mającego swoje struktury władzy, statut określający cele działań np. prowadzenie grupy samopomocowej.

Jak wcześniej zaznaczyłem, rozpatrując znaczenie grupy wsparcia jako uzupełniającego elementu psychoterapii, mam na myśli grupę wsparcia tworzoną przez osoby o równym wobec siebie statusie, połączonych wspólnym problemem i chęcią radzenia sobie z nim bez względu na formalną podstawę organizacyjną takiej grupy.


Na całym świecie działają tysiące grup rodziców dzieci z ADHD - spotykających się cyklicznie w celu:
- dzielenia się doświadczeniem w pokonywaniu związanych ze wspólnym problemem trudności,
- dzielenia się wsparciem emocjonalnym,
- zwalczania bezradności wobec problemu, choroby, trudnej sytuacji życiowej itp.
- budowania siły, nadziei i poczucia wartości wśród uczestników
- wymiany użytecznych informacji
- pogłębiania wglądu i zrozumienia u uczestników oraz szukania wspólnymi siłami rozwiązań

W polskich realiach dostęp do profesjonalisty jest utrudniony, bądź też wiąże się z dużą obawą samego zainteresowanego, wzmacnianą często powierzchownym podejściem specjalisty, brakiem możliwości skutecznego leczenia odpowiednimi lekami, rzetelnej informacji itd.

 

Specyfika ADHD powoduje, że rodzic często nie jest rozumiany w swoim najbliższym otoczeniu, w rodzinie, wśród znajomych, w środowisku dziecka jak szkoła czy przedszkole. W takich sytuacjach ludzie mogą i odnajdują wsparcie jedynie w grupach wzajemnej pomocy. Wewnątrz tych grup dzielą się wspólnymi sprawami, troskami, informacjami, które dostarczają im istotnej pomocy w odnajdywaniu właściwej ścieżki pokonywania ADHD.

Wiek dwudziesty przyniósł zmiany, które ograniczyły możliwość oparcia się na naszym bezpośrednim środowisku. Emocjonalne i praktyczne wsparcie, jakie dawało tradycyjne otoczenie, w przypadku ADHD, odmiennie niż przy innych chorobach - i tak nie jest osiągalne ze strony sąsiadów i znajomych, gdyż ADHD raczej nie budzi współczucia jak inne choroby, często powoduje negatywne emocje, negatywne naznaczenie dziecka, a czasem jego całej rodziny. W wielu sytuacjach jako rodzice dzieci z ADHD czujemy się wyobcowani i pytamy siebie dlaczego nie jesteśmy rozumiani, dlaczego ludzie, którzy nie doświadczają sami problemu wychowywania dziecka z ADHD, tak nas traktują, obarczają winą za nieumiejętne postępowanie, przypisują zaniedbania, pouczają co należy zrobić - a my wiemy, że nie mają pojęcia o czym mówią.

Wtedy pojawia się pytanie:

Gdzie znajdę podobnych ludzi, takich jak ja? Aby przezwyciężyć doznawane poczucie izolacji, w odpowiedzi na to pytanie, tysiące ludzi na całym świecie zwraca się do grup wzajemnej pomocy - grup wsparcia.

 

Celem funkcjonowania takich grup jest dostarczenie emocjonalnego wsparcia i praktycznej pomocy w radzeniu sobie z problemem wspólnym dla wszystkich członków. Mogą oni sobie powiedzieć: "Ja dokładnie wiem jak się czujesz!". Świadomość tego, ze inna osoba prawdziwie rozumie moje uczucia, bo sama przeszła problem pokonywania trudności związanych z objawami ADHD przynosi poczucie ulgi. Cierpienie rodzica dziecka z ADHD przestaje być ciężarem niesionym samotnie.

Grupa wsparcia dostarcza atmosfery akceptacji, co zachęca uczestników do dzielenia się swoimi smutkami, obawami, frustracjami, ale także radościami i sukcesami, aby znaleźć wspólnie bardziej efektywne sposoby radzenia z trudnościami jakie niesie ADHD.

 

Jak działa grupa wsparcia?


Struktura i skład grupy wyznacza zadania możliwe do realizacji, które mogą być ustalone w programie i planie spotkań. Regularność spotkań, nie rzadziej niż raz w miesiącu, dobrze gdy raz w tygodniu w których uczestniczy od 6 do kilkunastu osób umożliwia podtrzymanie więzi, a na spotkaniu omówienie w czasie nie dłuższym niż 2 godziny problemów każdej z osób, która na danym spotkaniu tego potrzebuje. Ważne jest zapewnienie stałego miejsca spotkań dla takiej grupy. Koszty funkcjonowania grupy pokrywają uczestnicy lub organizacja, która grupie patronuje. Mniejsze grupy mogą spotykać się w domu jednego z członków.

Programy spotkań mogą zawierać dyskusje, opowiadanie własnych historii związanych z problemem, rozmowy o uczuciach, przyswajanie przydatnej wiedzy czy umiejętności, dzielenie się informacjami istotnymi ze względu na potrzeby uczestników, spotkanie może też wypełniać wystąpienie zaproszonego gościa - np. specjalisty i inne działania, które pomagają budować pewność siebie i zaradność członków.

Wraz z osobistym wsparciem uzyskiwanym ze wspólnego spotkania grupy mogą oferować dodatkowe usługi. Informatory (drukowane i zamieszczane w Sieci) redagowane przez lokalne grupy jak i nadrzędne zrzeszenia relacjonują historie indywidualnych sukcesów, aktualności na temat leczenia, adresy i terminy spotkań, inne informacje, nt. grup. Niektóre grupy utrzymują tzw. infolinie (telefony zaufania), tak by osoby w potrzebie miały stały dostęp do informacji i słuchacza pełnego zrozumienia.

Zdarzają się grupy, które stosują "system kumplowski" - po to, by członkowie mogli liczyć jeden na drugiego w czasie między spotkaniami. Jeszcze innym rodzajem grupy, którą można zaliczyć do grupy samopomocowej są te, które budują system więzi dzięki Internetowi.

Przykładem działania takiej grupy jest forum internetowe przy portalu o adresie adhd org pl. Łączy ono i wspiera informacjami osoby z najbardziej odległych zakątków naszego kraju, a także tych, dla których ta forma więzi jest łatwiejsza do realizacji ze względu na brak czasu na osobiste spotkania w określonym miejscu i czasie. Uzupełnieniem działań integrujących są organizowane incydentalnie spotkania i pikniki.

Dla nowych członków pierwsze spotkanie - perspektywa ujawnienia wcześniej skrywanych problemów może być przerażająca. Doświadczeni uczestnicy grupy, świadomi tych mieszanych emocji powinni pomóc nowym członkom poczuć się dobrze. Można rozpocząć rozmowę, przedstawić w zarysie cele grupy. Dzięki przyjacielskiej, współczującej i pełnej akceptacji atmosferze nowi uczestnicy wkrótce zdadzą sobie sprawę, ze ich udział jest całkowicie dobrowolny, bez dodatkowych zobowiązań. Powinien być przestrzegany, a czasem spisany w postaci ważnych zasad, kodeks poufności - zapewniający, że prywatność i godność każdego członka grupy jest respektowana. Każdy podąża do celu w swoim własnym tempie, dostosowanym do własnych możliwości. Dezaprobata grupy wobec tych, którzy nie radzą sobie jest rzadkością, ponieważ każdy wie jak niełatwy to proces.

Bycie z innymi podobnymi do nas samych, którzy pomyślnie idą przez życie pomimo swoich problemów, może być najlepszą zachęta ze wszystkich. Ci ludzie często przyjmują na siebie role liderów czerpiąc otuchę i siłę z faktu pomagania innym. "Byłem "taki" i wiem jak to jest, gdyby kiedyś była taka grupa - zaoszczędziłbym wiele z nieszczęścia jakie mnie spotkało."

 

Pomoc profesjonalistów wprowadzeniu grupy wsparcia może być pożyteczna, jednak pod warunkiem równego traktowania głosu , każdego z uczestników. Grupy wzajemnej pomocy nie mogą zmierzać ku zastąpienia lekarzy, psychologów, terapeutów, czy innych wykwalifikowanych osób w niesieniu profesjonalnej pomocy. Potrzeby osób z ADHD są tak bardzo wielostronne, że część z nich może być wypełniona niemal jedynie przez udział w grupie wsparcia. Radzenie z ADHD w rodzinie jest bardzo trudne. Problemy wyzwalane przez środowisko, w szczególności szkoła sprawiają, ze pomoc i wsparcie, wymiana doświadczeń z osobami, którym problem jest bliski, stanowi niezastąpione źródło siły, o którą większości z rodziców byłoby trudno w pojedynkę. Tak wiec fakt korzystania przez pacjentów ( rodziców pacjentów ) służby zdrowia z oferty grup samopomocowych nie oznacza niepowodzenia w pracy profesjonalnych doradców, psychologów lecz wskazuje, że istnieją naturalne ograniczenia profesjonalnej pomocy w zaspokajaniu potrzeb rodziców dzieci z ADHD.

 

W Polsce niewielu rodziców z wielkiego grona dzieci dotkniętych ADHD ma możliwość uczestniczenia w grupie wsparcia. Warto pokusić się o własną inicjatywę w dążeniu do poprawy losu rodzica przez inicjowanie i tworzenie grup samopomocowych - grup wsparcia. Każdy komu zależy na poprawie sytuacji dziecka z ADHD powinien sprzyjać tworzeniu takich grup.

Autor jest   koordynatorem Ogólnokrajowego Porozumienia Inicjatyw i organizacji działających na rzecz dzieci z ADHD - Stowarzyszenia PONAD - Warszawa

Tekst pochodzi z  Pierwszej Zagłębiowskiej Konferencji Naukowo- Szkoleniowej "Młody nadpobudliwy człowiek - sposoby pomocy" , zorganizowanej przez Stowarzyszenie "Niezwykłe Dzieci" 6 kwietnia 2006

Opracowanie na podstawie tekstu Małgorzaty Osipczuk (www.psychotekst.com )